14.02.24

Yer Altı Sularındaki Çekilme Dünyanın Eksenini Değiştiriyor

Geophysical Research Letter dergisinde yayımlanan araştırmaya göre dünya dönüş ekseninin kaymasının sebebi, yer altı sularının çekilmesi. Yeni araştırmaya göre insanlar yer altından o kadar fazla su çektiler ki, dünyanın dönüş ekseni sadece 20 yılda yaklaşık 80 cm doğuya kaydı. 

Dünya’nın kendi etrafında döndüğü eksen sabit ve durağan bir yapıda değil. Yerküre, kuzey ve güney kutuplarından geçen hayali bir çizgi olan dönme ekseni üzerinde dönerken sürüklenip yalpalıyor.

Dönme eksenindeki bu hareketler kutup gezinmesi olarak adlandırılıyor. Kuzey kutup noktasının her yıl 10 metre genişliğinde bir çember çizdiği biliniyor. NASA tarafından 20’inci yüzyılda dünyanın dönüş ekseninin yılda 4 cm kaydığı bulunmuştu. Son dönemde yapılan araştırmalarsa iklim krizinin yerkürenin dönüşünde kaymaya neden olduğunu ortaya koymuştu. Ancak yer altı sularının bu kaymaya etkisi tam olarak belirlenememişti.

Araştırmanın baş yazarı Prof. Ki-Weon Seo, “Yerkürenin tarihinde dünyanın dönüş ekseninde çok büyük değişiklikler oldu. Ancak çalışmamız yer altı sularının tüketilmesinin dönüş ekseninin kaymasına neden olacak kadar önemli olduğunu vurguluyor” diyor.

2 trilyon ton su çekildi

Daha önceki araştırmalar, yer altı sularının tüketiminin deniz seviyesindeki yükselmeye katkıda bulunduğunu ve 1993-2010 yılları arasında yer altından 2 trilyon ton su çekildiğini ortaya koymuştu.

İçme ve tarımsal sulama gibi amaçlarla kullanılan bu sular, çoğunlukla kullanıldıktan sonra denize deşarj ediliyor. Bu da oldukça büyük bir su kütlesinin yerinin insan müdahalesiyle değişmesi anlamına geliyor. Önceki tahminler bu yer değişiminin deniz seviyesini 6 mm yükselttiği yönündeydi.

Yeni araştırma, bu tahmini yerkürenin dönüş kutbundaki değişimi inceleyerek doğruluyor.

Yeryüzündeki suyun dağılımı, taşınan kütlenin ağırlığının dağılımını değiştiriyor. Araştırmacılar bunu, dönmekte olan bir topaca küçük miktarda bir ağırlık eklemeye benzetiyorlar. Yerkürenin üzerindeki su kütlesinin yeri değiştiğinde dönüş hareketinde de ufak bir değişiklik olduğunu belirtiyorlar. Araştırmacılar bu değişimi anlamak için dünyanın dönüş ekseninde gözlemlenen kaymayı bilgisayar modelleriyle test ettiler. Buna göre sadece buz ve buzulların erimesi hesaba katıldığında bugün gözlemlenen kaymada 78,5 cm’lik bir açıklık oluşuyordu. Araştırma bu boşluğu yer altı sularıyla ilişkilendirdi. Prof. Seo, “Yer altı sularının tüketiminin, yerkürenin kutbunu yıllık 4,36 cm hızda 64 derece doğuya kaydırdığını bulduk. Bu trend devam edecektir.” diyor. “Dönüş kutbu kaymasının açıklanamayan nedenini bulduğum için çok mutluyum” ifadelerini kullanan Prof. Seo şöyle devam ediyor: “Öte yandan dünyada yaşayan biri ve bir baba olarak, yer altı sularının çekilmesinin deniz seviyesinin yükselmesinin bir başka sebebi olduğunu görmek beni endişelendiriyor ve şaşırtıyor.”

Kaynak: bbc.com