Türkiye’nin Maviyemiş Üretimi İki Yılda Yüzde 35 Arttı
Pazarda çoğunlukla “yaban mersini” adıyla bilinen maviyemişin Türkiye’deki üretimi, 2023–2025 döneminde yüzde 35 artarak 7 bin 100 tona ulaştı. Dünya üretiminin de 2,15 milyon tonu aşması, büyüyen pazarla birlikte rekabetin de güçlendiğini gösteriyor.
Türkiye’de son yıllarda üretim alanı genişleyen ürünlere maviyemiş de eklendi. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre 2023 yılında 5 bin 274 ton olan üretim, 2025’te 7 bin 100 tona yükseldi. Böylece iki yıllık dönemde üretime 1.826 ton eklendi.
Küresel üretimdeki artış ise Türkiye’den çok daha büyük bir pazarın oluştuğunu gösteriyor. International Blueberry Organization verilerine göre dünya maviyemiş üretimi 2024 yılında 2 milyon 150 bin 610 tona ulaştı. Ancak arzın hızla büyümesi, maviyemişte yüksek satış fiyatının tek başına kazanç garantisi olmadığına da işaret ediyor.
Yaban mersini ile maviyemiş aynı meyve mi?
Türkiye’de tüketicinin yaban mersini adıyla tanıdığı kültür meyvesi, bilimsel kullanımda maviyemiş olarak adlandırılıyor. İngilizcede “blueberry” olarak bilinen maviyemiş ile “bilberry” olarak adlandırılan yaban mersini, aynı Vaccinium cinsi içerisinde yer alsa da farklı meyveler olarak kabul ediliyor.
Ondokuz Mayıs Üniversitesi bünyesinde yayımlanan çalışmaya göre yaban mersini doğal alanlarda yabani olarak yetişiyor ve meyvelerini tek tek oluşturuyor. Maviyemiş ise ticari yetiştiriciliği yapılan, çalı formunda gelişen ve meyvelerini salkım hâlinde veren bir ürün olarak ayrışıyor.
TÜİK de ticari üretim rakamlarını “Maviyemiş–Blueberry” adıyla yayımlıyor. Bu nedenle üretim ve ticaret verileri değerlendirilirken maviyemiş ifadesinin kullanılması daha doğru bir karşılaştırma sağlıyor.
Türkiye’de üretim 7 bin 100 tona ulaştı
TÜİK Bitkisel Üretim İstatistikleri’ne göre Türkiye’nin maviyemiş üretimi 2023 yılında 5 bin 274 ton olarak gerçekleşti. Üretim 2024’te yüzde 25,5 artarak 6 bin 620 tona, 2025’te ise yüzde 7,3 artışla 7 bin 100 tona çıktı.
Böylece Türkiye’nin maviyemiş üretimi iki yılda yaklaşık yüzde 35 büyüdü. Bununla birlikte yıllık artış oranının yüzde 25,5’ten yüzde 7,3’e gerilemesi, üretimdeki büyümenin devam ettiğini ancak hız kaybettiğini gösteriyor.
Üretimdeki bu gelişme, maviyemişin Türkiye’de sınırlı miktarda yetiştirilen bir ürün olmaktan çıkarak daha geniş bir üretici kitlesinin gündemine girdiğine işaret ediyor.
Dünya üretimi bir yılda yüzde 21 arttı
Türkiye’de üretim büyürken dünya maviyemiş pazarı da hızlı bir genişleme döneminden geçiyor. International Blueberry Organization’ın sektör raporuna göre küresel üretim 2024 yılında 2 milyon 150 bin 610 tona ulaştı. Bu rakam, bir önceki yıla göre yüzde 21’lik artış anlamına geliyor.
Küresel üretimin yüzde 78’i taze pazara sunulurken yüzde 22’si işleme sanayisine yönlendirildi. Meyve suyu, dondurulmuş ürün, reçel ve diğer işlenmiş ürünler, artan üretimin farklı pazarlarda değerlendirilmesini sağlıyor.
Raporda dünya genelinde 282 bin 193 hektar alanda maviyemiş yetiştirildiği belirtiliyor. Dikili alanların yaklaşık yüzde 17’sinin henüz ticari üretime geçmemiş olması ise önümüzdeki yıllarda küresel arzın artmaya devam edebileceğine işaret ediyor.
Küresel tedarik yıl boyunca devam ediyor
Maviyemiş pazarındaki büyümenin arkasında yalnızca üretim alanlarının genişlemesi bulunmuyor. Kuzey ve Güney Yarım Küre’deki farklı hasat dönemleri, ürünün yıl boyunca market raflarında bulunmasını sağlıyor.
ABD Tarım Bakanlığı Ekonomik Araştırma Servisi verilerine göre ABD’nin taze maviyemiş ithalatı 2024 yılında yüzde 22 artarak 684 milyon pounda, yaklaşık 310 bin tona ulaştı. İthalatın ekonomik değeri ise 2,18 milyar dolar olarak kaydedildi.
ABD’de tüketiciye sunulan taze maviyemişin ortalama yüzde 66’sı ithalatla karşılanıyor. Peru, Meksika ve Şili, ülkenin ithalat hacminin yaklaşık yüzde 90’ını oluşturuyor. Bu tablo, maviyemiş üretiminin yerel hasat dönemleriyle sınırlı kalmayan küresel bir tedarik sistemine dönüştüğünü ortaya koyuyor.
Türkiye’de üretim farklı bölgelere yayılıyor
Türkiye’de maviyemiş yetiştiriciliğinin coğrafi dağılımı da değişiyor. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi tarafından yayımlanan araştırmaya göre 2013 yılında yalnızca 5 ilde yapılan üretim, 2023 itibarıyla 22 ile yayıldı.
Bursa ve Antalya, üretimde öne çıkan iki merkez hâline geldi. Bu iki il, 2023 yılında Türkiye’deki toplam üretimin yaklaşık yüzde 79’unu karşıladı. Özellikle Antalya’daki üretim, maviyemişin yalnızca serin ve yağışlı bölgelerde yetiştirilen bir ürün olmadığını gösterdi.
Akdeniz’deki genişlemenin güncel örneklerinden biri de Tarsus’ta bulunuyor. Mersin İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün Haziran 2026 tarihli açıklamasına göre ilçede 85 dekar örtü altı ve 55 dekar açık alan olmak üzere toplam 140 dekarda 80 bin maviyemiş bitkisi yetiştiriliyor.
Maviyemiş her araziye uygun değil
Ürünün farklı bölgelere yayılması, her arazinin maviyemiş yetiştiriciliğine uygun olduğu anlamına gelmiyor. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Maviyemiş Uygulama ve Araştırma Merkezine göre bitki, pH değeri 4,5–5,5 arasında olan asidik, organik maddesi yüksek ve iyi drene edilmiş topraklarda gelişiyor.
Taban araziler yetiştiricilik için uygun görülmezken bitkinin yüzeysel ve lifli kök yapısı sulama yönetimini daha önemli hâle getiriyor. Yıllık yağışın 800 milimetrenin altında olduğu bölgelerde sulama imkânının bulunması gerekiyor. Merkez, damla sulama sistemini tavsiye ediyor.
Maviyemişin ekonomik verim düzeyine ulaşması ise 4–5 yılı buluyor. Bu nedenle yatırım kararı verilmeden önce arazi yapısının, toprak özelliklerinin, sulama imkânlarının ve bölgeye uygun çeşitlerin birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.
Hasat ve soğuk zincir maliyeti belirliyor
Maviyemişin yüksek satış fiyatına sahip olması, üretimin her koşulda kârlı olacağı anlamına gelmiyor. Taze pazara sunulan meyvelerin büyük bölümü elle hasat ediliyor. Akademik çalışmalarda, işçilik giderlerinin toplam üretim maliyetinin yüzde 50’sine kadar çıkabildiği bildiriliyor.
Meyvenin yumuşak ve hassas yapısı, hasat sonrasındaki süreci de kritik hâle getiriyor. Ürünün hızla soğutulması, uygun şekilde paketlenmesi ve pazara ulaşıncaya kadar soğuk zincirin korunması gerekiyor. Bu aşamalardaki hatalar kalite kaybına, raf ömrünün kısalmasına ve ürün değerinin düşmesine neden olabiliyor.
International Blueberry Organization da küresel arz büyürken standart kalitedeki üründe arz fazlası riskinin yükseldiğine dikkat çekiyor. Sektör raporuna göre yalnızca üretim hacmini artırmak, kârlılığı garanti etmiyor.
Geleceği üretim miktarı değil, kalite belirleyecek
Türkiye’nin maviyemiş üretiminde iki yılda kaydettiği yüzde 35’lik artış, ürüne yönelik ilginin güçlendiğini gösteriyor. Dünya üretimindeki yüzde 21’lik yıllık büyüme ise aynı dönemde küresel rekabetin de hızla arttığını ortaya koyuyor.
Maviyemiş, uygun üretim koşulları ve doğru pazar bağlantısı sağlandığında üretici açısından önemli bir alternatif oluşturabilir. Ancak yatırımın yalnızca güncel satış fiyatına göre planlanması önemli riskler taşıyor.
Toprak yapısı, sulama, çeşit seçimi, yatırımın geri dönüş süresi, hasat işçiliği, soğuk zincir ve satış kanalı birlikte ele alınmadığında üretimdeki artışın ekonomik karşılığa dönüşmesi zorlaşıyor. Büyüyen maviyemiş pazarında geleceği, yalnızca daha fazla üretenler değil, istenen kaliteyi koruyarak doğru pazara ulaştırabilen işletmeler belirleyecek.
Kaynaklar
Türkiye İstatistik Kurumu, Bitkisel Üretim İstatistikleri 2023–2025
International Blueberry Organization, Global Blueberry Report
USDA Economic Research Service, Fruit and Tree Nuts Outlook
Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Maviyemiş ve Yaban Mersini Farkı
RTEÜ Maviyemiş Uygulama ve Araştırma Merkezi
Mersin İl Tarım ve Orman Müdürlüğü
