Tarım alanlarında yabancı ot olarak görülen tarla akçaçiçeği, ABD’de yürütülen ıslah ve gen düzenleme çalışmalarıyla kışlık yağ bitkisine dönüştürülüyor. Araştırmacılar, tohumun yağ ve küspe kalitesini sınırlayan özellikleri azaltırken bitkinin sonraki yıllarda tarlada yeniden çıkma riskini de düşürdü. Aynı türden geliştirilen CoverCress ise ABD’de sınırlı ölçekte ticari üretime geçti.
Tarla akçaçiçeğinin (Thlaspi arvense) tarımsal üretime kazandırılmasına yönelik araştırma, 22 Ocak 2026’da Nature Plants Dergisi’nde yayımlandı. Illinois State, Western Illinois ve Minnesota üniversiteleri ile CoverCress Inc. şirketinden araştırmacıların yer aldığı çalışmada, yabani bitkinin kültüre alınmasını güçleştiren özellikler üzerinde duruldu.
Araştırmacılar, CRISPR-Cas9 hedefli gen düzenleme yöntemiyle oluşturulan farklı mutasyonları verimli hatlarda bir araya getirdi. CoverCress Inc.’nin ticari geliştirme programında ise gen düzenlemenin yanı sıra geleneksel ıslah yöntemleri de kullanılıyor.
Yağ üretme özelliği zaten vardı
Çalışma, bitkiye yeni bir yağ üretme özelliği kazandırılmasına dayanmıyor. Tarla akçaçiçeğinin tohumları doğal olarak yağ içeriyor. Ancak yabani bitkideki yüksek erüsik asit, glukozinolat ve lif içeriği; yağın ve geriye kalan küspenin kullanımını sınırlandırıyor.
Gen düzenleme çalışmalarıyla yağdaki erüsik asit oranı düşürülürken glukozinolat ve lif miktarı azaltıldı. İki farklı gen grubundaki mutasyonların birleştirilmesiyle tohumun glukozinolat içeriğinde yüzde 75 azalma sağlandı.
Geliştirilen hatların tohum bileşimi, düşük erüsik asit ve azaltılmış glukozinolat içeriğiyle “çift düşük” olarak tanımlanan kanolaya yaklaştırıldı. Araştırmada bu özelliklerin, tohum verimi üzerindeki etkisi sınırlı tutularak yüksek verimli hatlarda bir araya getirildiği bildirildi.
Tarlada yeniden çıkma riski azaltıldı
Yabancı ot kökenli bir bitkinin kültüre alınmasındaki temel sorunlardan biri, dökülen tohumların sonraki üretim dönemlerinde yeniden çıkabilmesi. Araştırmacılar bu riski azaltmak amacıyla tohum dormansisi ve tohum kabuğunun koruyucu özellikleri üzerinde etkili olan TT8 genini devre dışı bıraktı.
Bu değişiklik, tohumun dinlenme yeteneğini ve toprakta kalıcılığını sağlayan kabuk özelliklerini azaltarak bitkinin sonraki dönemlerde yeniden çıkma olasılığını düşürdü. Araştırma olasılığın önemli ölçüde azaltıldığını gösteriyor ancak tamamen ortadan kaldırıldığı yönünde bir sonuç içermiyor.
Ticari üretim mısır-soya rotasyonunda yapılıyor
Tarla akçaçiçeğinden geliştirilen ticari ürün ABD’de CoverCress markasıyla yetiştiriliyor. Eylül ortası ile ekim ortası arasında ekilen bitki, kışı tarlada geçiriyor ve mayıs ayının ikinci yarısında hasat ediliyor. Ekim, toprak hazırlığıyla yapılabildiği gibi ana ürün henüz tarladayken serpme veya drone ile de gerçekleştirilebiliyor.
Ürünün mısır ve soya rotasyonuna yerleştirilmesiyle aynı araziden iki yılda üç ticari ürün alınması amaçlanıyor. Kış boyunca toprağı örtmesi nedeniyle erozyonun ve besin maddesi kaybının azaltılmasına katkı sağlayabileceği belirtiliyor.
Hasat edilen tohumlardan elde edilen yağ yenilenebilir yakıt üretiminde, küspe ve bütün dane ise hayvan beslemede değerlendirilebiliyor.
Nature Plants makalesinde incelenen bütün hatlar, doğrudan piyasaya sunulan CoverCress ürünü anlamına gelmiyor. CoverCress, aynı tür üzerinde yürütülen uzun süreli ıslah ve gen düzenleme çalışmalarının ticari ayağını oluşturuyor. Üniversiteler tarafından geliştirilen bazı özellikler de ticari kullanım amacıyla şirkete lisanslandı.
Ticari üretim henüz sınırlı
Illinois Üniversitesi tarafından Aralık 2025’te yayımlanan ve şirket kaynaklarına dayanan değerlendirmeye göre CoverCress’in ABD’deki ticari üretim alanı 2025 yılında yaklaşık 6 bin acre, diğer bir ifadeyle 2 bin 430 hektar olarak bildirildi.
Bu büyüklük, ürünün henüz yaygın bir yağ bitkisine dönüşmediğini gösteriyor. İşleme kapasitesi, pazara erişim, taşıma altyapısı, üretici kabulü ve mısır-soya üretim takvimine uyum, ekiliş alanının genişlemesini belirleyecek başlıca unsurlar arasında yer alıyor.
Türkiye’de yabancı ot olarak kayıtlı
Tarla akçaçiçeği Türkiye’de de bulunuyor. Tarım ve Orman Bakanlığı Bitki Koruma Ürünleri Veri Tabanı’nda “zararlı organizma” başlığı altında kayıtlı olan bitki, TAGEM’in teknik talimatlarında da mücadele edilen yabancı otlar arasında yer alıyor.
Kaynaklar:
Nature Plants
University of Illinois – farmdoc daily
CoverCress
Bunge
T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
