Norveç’in Arktik bölgesinde bulunan Svalbard Küresel Tohum Deposu, tarihinde ilk kez zeytin tohumlarını koleksiyonuna dahil etmeye hazırlanıyor. Uluslararası iş birliğiyle yürütülen girişim, zeytin ağacının genetik çeşitliliğini küresel risklere karşı korumayı amaçlıyor.

Zeytin tohumlarının Svalbard’a gönderilmesi, Uluslararası Zeytin Konseyi (IOC) ile Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) iş birliğinde ve Avrupa Birliği’nin Horizon 2020 programı kapsamında desteklenen GEN4OLIVE projesi çerçevesinde gerçekleştiriliyor. Proje ortakları, yaklaşık bin zeytin tohumunu uzun vadeli muhafaza amacıyla Norveç’teki tesise ulaştıracak.

Amaç, genetik çeşitliliğin korunması

Burada söz konusu olan tohumlar, ticari üretim amacıyla değil, genetik koruma amacıyla hazırlanıyor. Zeytin ağacı üretimde çoğunlukla çelik ve aşı yoluyla çoğaltılsa da her zeytin meyvesinin çekirdeğinde bir tohum bulunuyor. Bu tohumlar ana çeşidin birebir kopyasını vermiyor ancak genetik varyasyonu taşıyor. Bu özellik, genetik çeşitliliğin korunması ve gelecekteki ıslah çalışmalarının sürdürülebilmesi açısından kritik önem taşıyor.

Söz konusu adım, zeytin ağacının binlerce yıl boyunca doğal ve insan eliyle yapılan seleksiyon süreçleri sonucu oluşmuş genetik çeşitliliğini güvence altına almayı hedefliyor. Yetkililer, bu girişimin yalnızca sembolik değil, geleceğe dönük stratejik bir koruma hamlesi olduğunu vurguluyor.

Kaynak, Córdoba Dünya Zeytin Gen Kaynakları Bankası

Depoya gönderilecek tohumlar, İspanya’daki Córdoba Dünya Zeytin Gen Kaynakları Bankası’ndan seçildi. 900’den fazla zeytin çeşidini barındıran bu koleksiyon hem kültür çeşitlerini hem de yabani zeytin formlarını içeriyor ve dünyanın en kapsamlı zeytin genetik arşivlerinden biri olarak kabul ediliyor. Tohumlar, meyveden çıkarıldıktan sonra temizleniyor, uygun nem seviyesine indiriliyor ve uzun süreli depolamaya hazırlanıyor.

-18 Derecede uzun süreli muhafaza

Svalbard Küresel Tohum Deposu, dünya genelindeki gen bankalarında korunan tohum örneklerinin güvenli yedeklerini saklıyor. Gönderilecek zeytin tohumları yaklaşık -18°C sıcaklıkta depolanacak ve belirli aralıklarla canlılık testlerine tabi tutulacak.

Zeytin gibi çok yıllık ve genellikle vejetatif çoğaltılan türlerde genetik materyal çoğunlukla arazi gen bahçelerinde korunuyor. Ancak tohumların Svalbard’da yedeklenmesi, olası doğal afetler, teknik kayıplar veya küresel krizler karşısında ek bir güvence anlamına geliyor.

İklim ve hastalık risklerine karşı güvence

Uzmanlara göre artan sıcaklık dalgaları, kuraklık, yeni hastalık baskıları ve genetik daralma riski, zeytin üretiminin geleceğini tehdit ediyor. Bu nedenle Svalbard’a yapılacak gönderim, yalnızca üretim güvenliği açısından değil, Akdeniz tarım kültürünün ve zeytin genetik mirasının korunması bakımından da stratejik bir adım olarak değerlendiriliyor.