Orta Doğu’da İran, İsrail ve ABD arasında tırmanan askeri gerilim enerji ve emtia piyasalarında yeni bir belirsizlik dalgası yaratırken Türkiye’den gübre piyasasını yakından ilgilendiren önemli bir karar geldi. Tarım ve Orman Bakanlığı ile Ticaret Bakanlığı tarafından alınan düzenleme kapsamında Türkiye’de üre gübresinin ihracatı ve transit geçişi 7 Mart tarihinden itibaren yasaklandı. Kararın, savaşın küresel gübre arzı ve fiyatları üzerinde oluşturabileceği baskıya karşı iç piyasada arz güvenliğini sağlamak amacıyla alındığı değerlendiriliyor.

Savaş Gübre Tedarik Zincirini Zorluyor

İran–İsrail hattında artan gerilim, özellikle enerji piyasaları üzerinden küresel gübre üretimini etkileyebilecek bir risk olarak görülüyor. Azotlu gübrelerin temel girdisi olan doğalgaz fiyatları, jeopolitik krizlere karşı son derece hassas bir yapıya sahip. Bölgedeki askeri gerilimin tırmanması halinde enerji fiyatlarında yaşanabilecek artışın, gübre üretim maliyetlerini hızla yukarı çekebileceği belirtiliyor. Gübre üretiminin büyük ölçüde enerji maliyetlerine bağlı olması nedeniyle enerji piyasalarındaki dalgalanmalar doğrudan gübre fiyatlarına yansıyor. Bu nedenle savaşın uzaması veya bölgesel enerji akışını etkilemesi durumunda küresel gübre piyasasında arz daralması ve fiyat artışları yaşanabileceği ifade ediliyor.

Türkiye İç Piyasayı Koruma Adımı Attı

Türkiye’nin üre gübresi ihracatı ve transit geçişine getirdiği yasak, savaşın gübre piyasasında oluşturabileceği olası arz daralmasına karşı alınmış önleyici bir adım olarak değerlendiriliyor. Kararın yürürlüğe girmesiyle birlikte Türkiye’den üre gübresinin yurtdışına gönderilmesi ve Türkiye üzerinden üçüncü ülkelere yapılacak transit sevkiyatlar durduruldu. Böylece küresel piyasalarda yaşanabilecek dalgalanmaların Türkiye’de tarımsal üretim maliyetlerine daha sınırlı yansıması hedefleniyor. Uzmanlar, özellikle ekim sezonu öncesinde gübre arzında yaşanabilecek sıkıntıların çiftçinin üretim planlamasını doğrudan etkileyebileceğine dikkat çekiyor.

Savaş Gübre Fiyatlarını Nasıl Etkiliyor?

Jeopolitik krizler gübre piyasasında genellikle enerji maliyetleri üzerinden etkili oluyor. Doğalgaz fiyatlarındaki artış, azotlu gübre üretim maliyetlerini yükseltiyor ve bu durum küresel gübre fiyatlarında hızlı artışlara yol açabiliyor. Geçmiş yıllarda yaşanan enerji krizlerinde üre gübresi başta olmak üzere birçok gübre türünde fiyatların kısa sürede ciddi oranlarda yükseldiği görülmüştü. Uzmanlara göre Orta Doğu’da yaşanan gerilim enerji arzını etkiler veya küresel enerji fiyatlarında yeni bir dalgalanma yaratırsa bu durum gübre fiyatlarının yeniden yükselmesine neden olabilir. Bu nedenle birçok ülke, savaş riskinin arttığı dönemlerde gübre piyasasında arz güvenliğini sağlamak amacıyla ihracat kısıtlamaları veya benzeri önlemler alabiliyor.

Türkiye’de Üre Gübresinin Tarımsal Üretimdeki Önemi

Üre gübresi Türkiye’de tarımsal üretimde en yaygın kullanılan azotlu gübrelerden biri olarak öne çıkıyor. Özellikle tahıl üretiminde ve birçok tarla bitkisinde verimi doğrudan etkileyen temel girdiler arasında yer alıyor. Türkiye’de gübre kullanımı içerisinde azotlu gübrelerin payı oldukça yüksek ve üre gübresi bu grubun önemli bir bölümünü oluşturuyor. Bu nedenle üre gübresi fiyatında yaşanabilecek artışlar veya tedarik zincirinde ortaya çıkabilecek sorunlar çiftçinin üretim maliyetlerini doğrudan etkileyebiliyor. Türkiye’nin aldığı ihracat ve transit yasağı kararının iç piyasada gübre arzını korumaya ve üreticilerin gübreye erişimini güvence altına almaya yönelik bir adım olduğu ifade ediliyor.

Küresel Piyasalarda Belirsizlik Artıyor

Orta Doğu’daki gerilimin nasıl bir seyir izleyeceği, enerji ve gübre piyasalarının geleceği açısından belirleyici olmaya devam ediyor. Savaşın genişlemesi veya enerji piyasalarını etkilemesi halinde gübre fiyatlarında yeni dalgalanmalar yaşanabileceği belirtiliyor. Bu nedenle Türkiye’nin aldığı kararın, küresel belirsizliklerin arttığı bir dönemde tarımsal üretimi korumaya yönelik stratejik bir tedbir olarak değerlendirildiği ifade ediliyor.

Kaynak

Tarım ve Orman Bakanlığı
Ticaret Bakanlığı
FAO – Global Fertilizer Outlook
World Bank – Commodity Markets Outlook
IEA – Natural Gas Market Report
OECD–FAO Agricultural Outlook
TÜİK – Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi