Zirai don, tarımsal üretimde verim ve kalite kayıplarına yol açan en önemli iklim risklerinden biri olarak öne çıkıyor. Özellikle ilkbahar ve sonbahar aylarında görülen ani sıcaklık düşüşleri, birçok tarımsal üründe ciddi ekonomik zararlara neden olabiliyor.

Uzmanlar, zirai don riskine karşı önceden alınan önlemlerin kayıpları büyük ölçüde azaltabileceğine dikkat çekiyor.

Zirai don nedir?

Zirai don, hava sıcaklığının 0°C ve altına düşmesiyle bitki dokularında buz kristallerinin oluşması ve hücre yapısının zarar görmesi sonucu ortaya çıkıyor. En büyük zarar, bitkilerin çiçeklenme, tomurcuklanma ve genç sürgün dönemlerinde görülüyor. Bu dönemlerde meydana gelen don olayları hem verim hem de kalite kaybına yol açıyor.

 Türkiye’de bölgesel zirai don riski

Zirai don riski Türkiye’de bölgelere göre farklılık gösteriyor. İklim yapısı, rakım, topoğrafya ve ürün deseni bu riski doğrudan etkiliyor.

• Doğu Anadolu Bölgesi:

Don riski en yüksek bölgedir. Donlu gün sayısı fazladır; ilkbahar ve sonbahar donları sık görülür.

• İç Anadolu Bölgesi:

Özellikle ilkbahar geç donları yaygındır. Açık ve rüzgarsız gecelerde risk artar.

• Marmara Bölgesi:

Orta düzeyde risk taşır. İlkbahar başında yaşanan ani sıcaklık düşüşleri meyve ağaçları için tehdit oluşturur.

• Ege Bölgesi (İç kesimler):

Bağ alanları ve meyve bahçeleri için dönemsel don riski bulunur. Kıyı kesimlerde risk daha düşüktür.

• Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri:

Genel olarak don riski düşük olsa da ani soğuk hava dalgaları, özellikle narenciye ve erkenci sebzelerde zarara yol açabilir.

Uzmanlar, zirai don riskinin yalnızca bölgeye değil, ürünün fenolojik dönemine de bağlı olduğunu vurguluyor.

Zirai don öncesinde alınması gereken önlemler

Zirai don zararını azaltmada en kritik aşama, don öncesinde yapılan hazırlıklar olarak belirtiliyor. Bu kapsamda:

• Meteorolojik uyarılar düzenli olarak takip edilmeli.
• Bahçe içi hava sirkülasyonu engellenmemeli.
• Sulama sistemleri don riskine karşı hazır tutulmalı.
• Hassas bitkiler örtüleme veya tünel sistemleriyle korunmalı.
• Don riski yüksek alanlarda uygun çeşit ve dikim zamanı tercih edilmeli.

Zirai don sonrasında neler yapılmalı?

Don olayının ardından yapılacak uygulamalar, bitkinin toparlanma sürecini doğrudan etkiliyor. Uzmanlar şu noktalara dikkat çekiyor:

• Bitkiler hemen budanmamalı, zarar durumu netleşene kadar beklenmeli.
• Don zararı birkaç gün sonra değerlendirilmeli.
• Hasarlı ve canlı dokular dikkatlice ayırt edilmeli.
• Bitkinin toparlanmasını destekleyecek kontrollü uygulamalar planlanmalı.
• Gerekli durumlarda uzman görüşü alınmalı.

Don sonrası en sık yapılan hatalar

Zirai don sonrası yapılan bazı uygulamalar, zararı azaltmak yerine artırabiliyor. En sık karşılaşılan hatalar ise şu şekilde belirtiliyor:

• Donun hemen ardından acele budama yapmak.
• Zarar tespitini çok erken gerçekleştirmek.
• Bitkiyi toparlamak amacıyla aşırı gübreleme yapmak.
• Bitkinin tamamen kaybedildiğini düşünerek erken müdahalede bulunmak.
• Bölge ve ürün özelinde uzman görüşü almamak.

Uzmanlar, don sonrası süreçte sabırlı gözlem ve kademeli değerlendirme yapılmasının önemine dikkat çekiyor.

Tarımda bilgi, riski azaltıyor

Zirai don, her yıl birçok üreticiyi etkileyen önemli bir risk olmaya devam ediyor. Ancak doğru zamanda alınan önlemler ve bilinçli uygulamalar sayesinde bu riskin olumsuz etkileri büyük ölçüde azaltılabiliyor. Tarımsal üretimde sürdürülebilirlik için zirai don riskinin doğru analiz edilmesi ve güncel meteorolojik gelişmelerin yakından takip edilmesi büyük önem taşıyor.